چاپی قوڕئان

چاپی قوڕئان

ڕەنگە بۆ ئێوەش سەرنجڕاکێش بێت کە یەکەمین چاپی قوڕئان بە چ جۆرێک دەست پێ کراوە، هەتا بە شێوازی ئەمڕۆیی دەرهاتووە. گوتویانە کە سەرەتای چاپی قوڕئان لە ئێران لە سەدو هەشتا و هەشت ساڵ لەوە پێش بەرەو ئێستا دەگەڕێتەوە. لە چاپەکانی یەرەتایی قوڕئانی کەریم، ئایات لە سەر بەرد هەڵدەکەندران و بەرد لە دەزگا دا لەگەڵ جەوهەر تێکەڵاو دەبوو هەتا پیتەکان بۆ سەر پێست یا کاغەز ڕاگوێزێت. قوڕئانی چاپی بەردی بە خەت و خۆش نووسی مامۆستا ئەبوالقاسیم بن زێین العابدین لە ساڵی 1250 کۆچی مانگی نموونەیێک لە ئەو جۆرە چاپی قوڕئانەیە.

چاپی قورئان لە ڕابردوو دا

لە ڕۆژگارێکی زۆر دوور و ڕابردوو دا چاپی قوڕئان بە شێوازهایێکی جۆراوجۆر هەبوە. دوو جۆر چاپی تەخت و بەردی یەکێک لە بە ناوبانگترین شێوازەکانی چاپی قورئان لە ڕابردووهایێکی دوورە. چاپی تەخت کە بە وی چاپی پیتەکان یا چاپی بەرجەستە دەگوترێت، لە لەکن یەکتر دانانی پیتە تەختەکان و پێچەوانە کردنی وان بۆ سەر کاغەز دروست دەبوو. لە سەرەتای داخل بوونی سەنعەتی چاپبۆ نێو ئێران، بە چاپی تەخت ، تیپۆگرافی دەگووترا.

گۆڕانکاریێکی گەورە کە لە کاتی فەتح عەلی شا هاتە دی بوو بە هۆی ئەوەی کە یەکەمین دەزگای ەکانی چاپی تەخت داخلی ئێران بن. هەر ئەو کاتە میرزا زێین العابدینی تەورێزی ڕەوانەی ڕوسیا کرا هەتا فێری سەنعەتی چاپ ببێت. میرزا زێین العابدین دوای گەرانەوە بۆ ئیران، لە تەورێز چاپخانەیێکی بە پیتی تەخت وەکار خست. لە سالی 1240 مانگی میرزا زێین العابدینی تەورێزی کە کەسێکی شارەزا و کارناس بوو بە بڕیاری فەتح عەلی شا هاتە تاران، هەتا لەگەڵ مەنوچێهر خانی مۆعتەمێدالدۆولەی، یەکەمین چاپخانەی تەختی داراڵخەلافەی تاران وەڕێ بخەن.

چالاکی و هەڵسوڕانی چاپخانەکانی تەورێز، تاران و ئیسفەهان لە ساڵی 1269 مانگی بە ئاخرین کتێبی چاپی تەخت لە داراڵخەلافەی تاران کۆتایی پێهات و دوای وان، کتێبەکانی چاپی بەردی جێگیری کتێبەکانی تەخت بوون.

لە چاپی بەردی کە بە لیتۆگرافی ناسراوە، بە جێگای پیتەکان یا ئامێرەکانی هەڵکەندن لە سەر لەوحەهایێکی کانزایی، لە بەردی مەڕمەڕ کەڵکیان وەردەگرت و لە سەر بنەمایی تیکەڵ نەبوون و دوور خستنەوەیی دوو لایەنەی ئاو و  ڕۆن ئەنجام دەدران. چاپی بەردی بۆ یەکەمین جار بە دەستی میرزا ساڵەیی کوری حاجی باقێر خانی شیرازی ناسراو بە میرزا ساڵەیی تەورێزی لە تەورێز دەستی بەکار کرد.

میرزا ساڵە، کە بۆ جێبەجی کردنی ڕاسپاردەیێک چووبوو بۆ ڕوسیا، لە گەرانەوەیی دا، یەک دەستگایی ماشێنی چاپی لەگەڵ خۆی هێنابوو بۆ تەورێز و لە ساڵی 1250 مانگی وەکاری خست بوو. دەڵێن کە ئەو چاپخانەیە لە سەرەتا دا قوڕئانی مەزن چاپ کراوە.

چاپی قورئان لە چاپخانەی جەنگەڵ

لەو سەردەمەی دا زۆر سەنتەری چاپ و بڵاو کردنەوە لە سەرتاسەری ئێران خەریکی چاپی کتێبی قوڕئان لە ئەندازە و قەوارەهایێکی جیاواز دان. چاپخانەی جەنگەڵیش توانیویەتی چاپی قوڕئان بە یەکیک لە خزمەتگوزارییەکانی بەرچاوری خۆی دانێت; بە شێوازێکی کە زۆرترین داخوازییەکانی چاپی قوڕئان، هەناردە دەکرێت و بە داخوازی وەڵاتانی دەورووبەر و وەڵاتانی چوارچێوەی خەلیجی فارس چاپ دەکرێت. تیمی چاپخانە لە حەول و تەقەلا دایە هەتا لە باشترین دەزگایەکانی چاپ لە ئێران دا هەن بۆ چاپی ئەو کتێبە بەنرخ و بەهایە و پێشکەش کردنی وان بە کڕیارانی زوورەوە و دەرەوه کەڵک وەربگریت. توانایی چاپی قوڕئان لە ئەندازەکان و پلان و نەخشەهایێکی جۆراوجۆر، لەگەڵ بەکارگیری بەرگی نەرم و ڕەق هەیە. بۆ تۆمار کردنی داخوازی چاپی قوڕئان بەس فۆڕمی تۆمار کردنی داخوازی چاپ هاوتا لەگەڵ پێویستی خۆتان کامڵ بکەن هەتا بۆ هاوئاهەنگی و ڕێکوپێک کردنی زۆرتر، پێوەندیتان لەگڵ بگیرێت.