صفحه آرایی کتاب

صفحه آرایی کتاب (Book Layout) شاخه‎‌ای مهم از طراحی گرافیک است که مربوط به چیدمان متن، تصاویر و طراحی کلی صفحات است. اثربخشی هر نوع کتاب، تا حد زیادی تحت تأثیر صفحه آرایی است. یک صفحه آرایی مؤثر نه تنها جذاب به نظر خواهد رسید بلکه به بیننده کمک می‌کند پیامی را که طرح منتقل می‌کند را به خوبی درک کند. به عبارت دیگر، صفحه آرایی کاربرپسند و جذاب باید به هدف جلب توجه مخاطب بی‌انجامد. به هر روی، اگر می‌خواهید در مورد صفحه آرایی کتاب بیشتر بدانید با وبلاگ انتشارات جنگل همراه باشید.

صفحه آرایی کتاب چیست؟

در زمینه طراحی گرافیک، صفحه آرایی به قرارگیری مجموعه‌ای از عناصر در صفحه و ارتباط فضایی آنها با یکدیگر اشاره دارد. صفحه آرایی کتاب به فرآیند قرار دادن و ترتیب بخشیدن به متن، تصاویر و گرافیک در یک صفحه نرم افزاری و سپس چاپ آنها است. به طور کلی، صفحه آرایی کتاب به هنر انتخاب فونت، فاصله خطوط، نقل قول‌ها، شماره صفحه، فاصله از حاشیه‌ها، زیباسازی و طراحی گرافیکی صفحات، جایگذاری مناسب عکس‌ها و سایر موارد است.

هر صفحه از یک کتاب (داستان، شعر، درسی، مصور، کتاب کودک و غیره) طرح‌بندی خاص خود را دارد. عناصر مختلف در صفحه آرایی می‌توانند خیلی ساده یا خیلی پیچیده طراحی شوند. اما تمرکز طراحان گرافیک باید به ایجاد صفحات بسیار چشم نواز معطوف باشد تا توجه مخاطبان را به خود جلب کند. صفحه آرایی کتاب به ویژه برای تبلیغات مهم است زیرا هدف نهایی جلب رضایت خریدار و فروش کتاب است.

اهمیت صفحه آرایی کتاب

در هر زمانی که می‌خواهید یک کتاب پرفروش در بازار داشته باشید، باید مطمئن شوید که در صفحه آرایی کتاب خود فاکتورهایی را رعایت کرده‌اید. برای شما بسیار مهم است که طرحی جذاب و چشم نواز ایجاد کنید تا بتوانید کتاب خود را به نحوی معرفی کنید که در مردم تأثیری جاودانه بگذارد.

باید مطمئن شوید که کتاب شما به دلیل صفحه آرایی غیراصولی در قفسه‌های کتاب فروش‌ها خاک نمی‌خورد! پس باید بدانید که جلب توجه مخاطب اولین و آخرین هدف از صفحه آرایی کتاب است. اینجاست که صفحه آرایی مناسب باعث می‌شود که خواننده بتواند بدون مشکل، شرح موضوع یا داستان را بخواند و دنبال کند.

اهمیت صفحه آرایی در زمانی مشخص می‌شود که خواننده انگیزه و روحیه خود را حفظ می‌کند تا از مطالعه لذت برده و کتاب را به تمام برساند. در ایده‌آل‌ترین شکل، کاربر کتاب را بارها و بارها می‌خواند و آن را برای یک عمر در قفسه خانه خود نگه می‌دارد.

فواید صفحه آرایی کتاب

آرایش صفحات کتاب مزایای زیر را به همراه دارد:

  • هماهنگی صفحات از نظر اندازه و شکل فونت، رنگ، تصویر و غیره
  • کمک به ساده سازی طرح جهت افزایش خوانایی و توجه به متن
  • کمک به خواننده در درک و تمرکز بر محتوای اصلی
  • یکپارچه سازی عناصر در صفحات کتاب برای انتقال دقیق اطلاعات بدون شکست در متن
  • تأکید بر احساسات کاربر با توجه به اصول صحیح صفحه آرایی
  • کمک به معرفی و فروش بهتر کتاب در میان مردم

اصول صفحه آرایی کتاب

صفحه آرایی با سایر اصول اساسی طراحی گرافیک مانند رنگ، کنتراست (میزان درخشندگی، تکرار، بافت و تایپوگرافی عجین شده است. این مهم همچنین شامل اصول سلسله مراتب، تعادل، هم ترازی، مجاورت و فضا است. بیایید با جزئیات بیشتری به اصول صفحه آرایی بپردازیم:

سلسله مراتب (Hierarchy)

سلسله مراتب در صفحه آرایی کتاب

در طراحی، سلسله مراتب به ترتیب اهمیت عناصر در یک طرح اشاره دارد. یکی از راه‌های ایجاد سلسله مراتب اندازه است. به طور کلی، بزرگ‌ترین عنصر در یک طرح  در رأس سلسه مراتب قرار دارد. پس دلیل اهمیت عناصر بزرگ‌تر این است که آنها سریعاً توجه مخاطب را جلب می‌کنند.

روش دیگر برای ایجاد سلسله مراتب در یک طرح، بدون دستکاری اندازه، از طریق کنتراست است. عناصر با کنتراست بالاتر در میان عناصر با کنتراست پایین، بیشتر خودنمایی می‌کنند. روش سوم برای ایجاد سلسله مراتب، موقعیت‌یابی عناصر است. عنصری که به تنهایی قرار دارد بیشتر از گروهی از عناصر توجه را به خود جلب می‌کنند حتی اگر همه آنها از اندازه و سطح کنتراست یکسان برخوردار باشند.

تعادل (Balance)

تعادل در صفحه آرایی کتاب

تعادل ذاتاً برای چشم انسان جذاب است. بنابراین ایجاد تعادل در صفحه آرایی کتاب منطقی است. یک طرح متعادل شامل تقارن، عدم تقارن یا تقارن شعاعی است. توازن متقارن و نامتقارن متداول‌ترین شیوه در طراحی و آسان‌ترین راه برای برای دستیابی یک چیدمان اصولی است. تقارن شعاعی می‌تواند در چاپ کتاب به خوبی عمل کند اما ایجاد آن در طراحی وب سایت دشوار است.

برخی موارد استثناء در قانون تعادل وجود دارد. یک طراحی نامتعادل می‌تواند به طور مؤثری توجهات را به سمت یک عنصر خاص جلب کند. با این حال، اگر به خوبی انجام نشود، یک طراحی نامتعادل گیج‌کننده به نظر خواهد رسید.

هم ترازی (Alignment)

هم ترازی در صفحه آرایی کتاب

در طراحی دو نوع تراز اعم از تراز لبه و تراز وسط وجود دارند. ترازبندی لبه زمانی است که عناصر در لبه بالا، پایین، چپ یا راست یک طرح تراز شوند. ترازبندی  راست به طور معمول برای متن استفاده می‌شود زیرا متن فارسی را از راست به چپ می‌خوانیم. تراز وسط برای بخش‌های کوچکتر متن مانند عنوان، عکس، نمادها و سایر محتوای بصری استفاده می‌شود. هم ترازی مؤثر به خوانایی و جریان چیدمان کمک می‌کند. استفاده از گریدها (Grids) تعیین نحوه ترازبندی عناصر در یک طرح را آسان‌تر می‌کند.

مجاورت (Proximity)

مجاورت در صفحه آرایی کتاب

مجاورت به عناصری گفته می‌شود که در کنار هم قرار گرفته یا از نظر بصری به هم متصل می‌شوند. در طراحی، مجاورت از این جهت مهم است که بیننده را مطلع می‌کند که کدام عناصر با یکدیگر مرتبط هستند. عناصر غیرمرتبط باید از یکدیگر فاصله داشته باشند تا از ایجاد سردرگمی جلوگیری شود.

فضا (Space)

فضا در صفحه آرایی کتاب

فضا در صفحه آرایی کتاب مهم است زیرا به جداسازی و سازماندهی عناصر مختلف کمک می‌کند. در یک گیرد، فضا به طور معمول شکاف بین ستون‌ها را پُر می‌کند. اما فضا می‌تواند توجه را به عناصری که در اطراف آن هستند نیز جلب کند. هنگام ایجاد یک طرح، ضروری است که عناصر مختلف فضا، تنفس کافی داشته باشند تا از خستگی بیش از حد بیننده با عناصر رقابتی جلوگیری کند.

عناصر صفحه آرایی کتاب

در طراحی گرافیکی، چیدمان ممکن است حاوی تعدادی عناصر مختلف باشد. در زیر برخی از رایج‌ترین اِلمان‌ها در صفحه آرایی آورده شده‌اند:

  • متن: عناصر متن شامل عناوین، عنوان‌ها و پاراگراف‌ها هستند. در طراحی‌های سنگین متن، این عناصر باید به روشی شهودی و آسان خوانده شوند.
  • تصاویر: عکس‌ها و سایر محتوای بصری، به شکستن متن و برقراری ارتباط با پیام‌های خاص کتاب کمک می‌کند. تصاویر به ویژه در جذب بینندگان از طریق احساسات بسیار مؤثر هستند.
  • خطوط: در صفحه آرایی کتاب از خطوط برای تقسیم مقاطع استفاده می‌شود. آنها همچنین می‌توانند بر متن تأکید کنند.
  • شکل‌ها: وقتی از شکل‌ها به خوبی استفاده شود، می‌توان طراوت و شخصیت را به طرح بخشید. مستطیل و دایره متداول‌ترین اشکال هستند اما روش‌های زیادی برای خلاقیت با اشکال وجود دارند که خلاقیت طراح مربوط می‌شود.
  • فضای سفید: افزودن فضای سفید بین بخش‌های یک طرح باعث می‌شود کاربر هنگام مشاهده یک طراحی شلوغ دچار خستگی نشود.

قالب و زمینه طراحی تعیین می‌کند که چگونه این عناصر در یک طرح پیاده سازی شوند. به عنوان مثال، کتاب‌های آموزشی معمولاً دارای متن زیاد و تصاویر کم هستند. در مقابل، کتاب‌های کودکان دارای متن کم و تصاویر زیاد هستند.

هنگام تصمیم‌گیری در مورد ایجاد تعادل بین عناصر مختلف یک طرح، ضروری است که همیشه تجربه کاربری را در نظر بگیرید. به عنوان مثال، یک دانشجو در جستجوی اطلاعات یا محتوای متنی کاربردی است. این را با کودکی مقایسه کنید از تصاویر لذت بیشتری می‌برد. بنابراین، در صفحه آرایی همیشه مخاطب هدف را در اولویت طراحی قرار دهید.

نرم افزارهای صفحه آرایی کتاب

محوب‌ترین برنامه‌های کامپیوتری صفحه آرایی به شرح زیر هستند:

  • این دیزاین (InDesign)
  • کوارک اکسپر (QuarkXPress)
  • ورد آفیس (Word Office)

کلام آخر

طراحی و صفحه آرایی کتاب شامل استفاده از تیترها، نقل قول‌ها، زیرعنوان‌ها، تصاویر و موارد دیگر است. چیدمان صفحه بستگی به هم ترازی عناصر طراحی دارد تا ظاهری جذاب و حرفه‌ای را به خواننده ارائه دهد. یک صفحه از کتاب که مشاهده یا پردازش آن برای خواننده دشوار است، تجربه کاربری ضعیفی را ارائه می‌دهد. به طور کلیف باید بگوییم: «خوانندگان امروزی اغلب صبر کمی دارند، آنها دوست دارند در کمترین زمان از خواندن یک صفحه از کتاب لذت ببرد تا این احساس را در خود پیدا کنند که آیا این کتاب ارزش این را دارد که تا پایان خوانده شود یا خیر!»